Rozwód przedsiębiorcy — co z firmą i JDG przy podziale majątku?

Czas czytania: ok. 8 minut

Przy rozwodzie większość osób myśli najpierw o mieszkaniu, kredycie i opiece nad dziećmi. Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, dochodzi jeszcze jedno pytanie: co z firmą? Sprzęt, pieniądze na koncie firmowym, niezapłacone faktury, a nawet wypracowana marka mogą wchodzić do majątku wspólnego. Poniżej wyjaśniam, co podlega podziałowi, jak wygląda procedura i co da się uporządkować wcześniej, żeby firma przeszła przez rozwód w całości.

Ogólne zasady rozliczenia majątku po rozwodzie opisałam we wpisie podział majątku po rozwodzie. Tutaj skupiam się na tym, co zmienia obecność firmy.

Wspólność ustawowa a JDG

Od zawarcia małżeństwa domyślnie obowiązuje wspólność ustawowa (art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Dla przedsiębiorcy oznacza to jedno: dochody z działalności wypracowane w trakcie małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego. Nie ma znaczenia, że konto firmowe jest na Ciebie, że tylko Ty podpisujesz umowy i że to Twoje dane widnieją w CEIDG. To, co z przychodu zostaje po kosztach i podatkach, jest dorobkiem obojga małżonków.

Wyjątki opisuje art. 33 KRO, który wymienia składniki majątku osobistego:

• przedmioty nabyte przed ślubem,
• darowizny i spadki (chyba że darczyńca postanowił inaczej),
• przedmioty służące wyłącznie do wykonywania zawodu, jeśli zostały kupione ze środków osobistych.

Firma założona przed ślubem zachowuje swój prawny „szkielet" jako majątek osobisty, ale dochody i majątek nabyty w trakcie małżeństwa wchodzą do wspólności.

Typowy przykład: właściciel warsztatu kupił halę trzy lata po ślubie — wchodzi ona do podziału. Maszyna kupiona w trakcie małżeństwa ze środków bieżących tak samo. Skrzynia narzędzi otrzymana od ojca w darowiźnie zostaje przy nim jako majątek osobisty.

Co z firmy wchodzi do majątku wspólnego?

Podziałowi może podlegać znacznie więcej, niż się zwykle zakłada:

• środki trwałe: maszyny, pojazdy firmowe, sprzęt komputerowy, meble biurowe,
• zapasy towarów w magazynie,
• saldo rachunku firmowego na dzień podziału,
• należności od kontrahentów (faktury wystawione, ale jeszcze niezapłacone; o ich odzyskiwaniu piszę we wpisie kontrahent nie płaci za fakturę),
• nieruchomości wykorzystywane w działalności gospodarczej,
• prawa autorskie, znaki towarowe i patenty powstałe w trakcie małżeństwa,
• domeny internetowe i profile w mediach społecznościowych (kluczowe w e-commerce i branży digital),
• wartość firmy (know-how, goodwill): marka, baza lojalnych klientów, renoma rynkowa.

Ostatnia pozycja zaskakuje najczęściej. Biegły wycenia przedsiębiorstwo tak, jakby miało zostać sprzedane na wolnym rynku — wypracowana marka i baza klientów potrafią stanowić znaczną część wyceny, mimo że nie widać ich wprost na wyciągu bankowym.

Jak przebiega podział majątku, gdy w grę wchodzi firma?

Pierwsza decyzja dotyczy trybu: porozumienie czy proces sądowy.

1. Ścieżka ugodowa i mediacja

Jeśli jesteście w stanie rozmawiać, warunki podziału możecie ustalić sami — również w drodze mediacji (prowadzonej stacjonarnie w Poznaniu lub online). Mediacja jest szybsza, tańsza i pozwala stronom samodzielnie zadecydować, kto i za jaką spłatę przejmuje poszczególne aktywa. O tym, kiedy warto wybrać ten tryb, piszę we wpisie kiedy mediacja działa, a kiedy nie. (Pamiętaj: mediator zachowuje neutralność, więc nie może jednocześnie reprezentować jednej ze stron jako pełnomocnik).

2. Ścieżka sądowa

Gdy porozumienia brak, sprawa trafia do sądu. Wniosek o podział majątku wspólnego wiąże się z opłatą sądową w wysokości 1000 zł (lub 300 zł przy zgodnym projekcie).

Gdy strony spierają się o wartość przedsiębiorstwa, sąd powołuje biegłego sądowego ds. wyceny. Biegły bada:

• historię finansową firmy z kilku ostatnich lat,
• rentowność i przepływy pieniężne,
• bazę klientów, kontrakty handlowe,
• wartość domen, znaków towarowych i know-how.

Koszt opinii biegłego zależy od skali działalności (zwykle od kilku do kilkunastu tysięcy złotych) i pokrywają go strony.

Firma z reguły zostaje przy małżonku, który ją prowadzi, a drugi małżonek otrzymuje spłatę finansową (równowartość przysługującego udziału). Sąd może rozłożyć spłatę na raty.

Sama kwestia orzekania o winie za rozpad pożycia (opisałam ją we wpisie rozwód z orzekaniem o winie) ma znikomy wpływ na sam podział majątku — udziały małżonków co do zasady są równe.

JDG, spółka z o.o., spółka cywilna — dlaczego forma ma znaczenie?

• Jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG): podziałowi podlegają konkretne składniki majątku oraz wycena wartości przedsiębiorstwa. Wyzwaniem bywa wygospodarowanie gotówki na spłatę drugiego małżonka.
• Spółka z o.o.: dzieli się nabyte udziały w spółce. Jest to prostsze rachunkowo, lecz rodzi ryzyko, że były małżonek stanie się wspólnikiem (chyba że umowa spółki wyraźnie to ogranicza).
• Spółka cywilna: splata majątek wspólników z majątkiem małżeńskim, przez co spór rozwodowy potrafi skomplikować bieżące funkcjonowanie firmy.

Co można uporządkować wcześniej?

1. Intercyza (rozdzielność majątkowa). Najskuteczniejsze narzędzie. Można ją podpisać przed ślubem lub w dowolnym momencie trwania małżeństwa. Firma rozwijana po podpisaniu intercyzy pozostaje majątkiem osobistym. Szczegóły opisałam we wpisie intercyza a podział majątku.
2. Rozdzielność z wyrównaniem dorobków. Małżonkowie zachowują odrębne majątki w trakcie małżeństwa, a po rozwodzie rozliczają jedynie różnicę wartości dorobku w gotówce — firma nie podlega wtedy podziałowi w naturze.
3. Dokumentacja majątku osobistego. Faktury, darowizny, umowy sprzed ślubu — brak dokumentów oznacza domniemanie, że dany sprzęt wszedł do majątku wspólnego.
4. Zapisy w umowach spółek. Odpowiednie klauzule regulujące wstąpienie małżonka do spółki w razie rozwodu lub podziału majątku.

Częste potknięcia, których warto unikać

• Przelewanie środków na cudze konta — wyciągi bankowe i zeznania podatkowe są weryfikowane przez biegłego i sąd. Ukrywanie majątku niszczy wiarygodność, a w skrajnych przypadkach rodzi odpowiedzialność karną.
• Odkładanie tematu firmy do finału rozwodu — podział majątku to osobne postępowanie; im wcześniej policzysz wartość aktywów i zaplanujesz płynność na spłatę, tym bezpieczniejsza będzie przyszłość firmy.
• Niedoszacowanie wartości rynkowej — saldo rachunku to nie wartość firmy. Wartość marki i bazy klientów może podnieść kwotę spłaty.

Ile kosztuje pomoc prawna w takiej sprawie?

Zasady rozliczeń znajdziesz w moim cenniku, a specyfikę kosztów postępowań rodzinnych przybliżam we wpisie ile kosztuje adwokat od spraw rodzinnych w Poznaniu.

Rozwód przedsiębiorcy nie musi paraliżować działalności. Kluczem jest chłodna analiza dokumentów, rzetelne przygotowanie do wyceny i ułożenie strategii — najlepiej zanim sprawa trafi na wokandę.