Rozwód z orzekaniem o winie — kiedy warto, a kiedy lepiej odpuścić?

Czas czytania: ok. 8 minut

W polskim prawie możesz rozwieść się za porozumieniem stron albo złożyć wniosek o uznanie wyłącznej winy drugiego małżonka za rozkład pożycia. Jako adwokatka rozwodowa prowadząca sprawy rodzinne w Poznaniu, jak i w całej Polsce widzę, że zanim klienci podejmą tę decyzję, rzadko znają jej pełny bilans. Sprawdź, czy ta droga w ogóle ma dla Ciebie sens, bo coraz więcej wskazuje na to, że ten model może być wkrótce historią.

Czy wina przy rozwodzie w ogóle przetrwa?

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego przygotowała projekt zakładający eliminację orzekania o winie w sprawach o rozwód lub separację. To nie przypadek — komisja uzasadnia ten krok tym, że orzekanie o winie generuje lub wzmaga konflikty stanowiące zagrożenie dla dobra wspólnych małoletnich dzieci i utrudnia wypracowanie porozumienia rodzicielskiego.

Sędzia Ewa Ważny, prezeska Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, wskazywała na kluczowy problem z tym modelem: w polskim prawie nie ma winy mniejszej czy większej — dla jej przypisania wystarczy każde zachowanie, które w jakimkolwiek stopniu przyczyniło się do rozkładu pożycia. To powoduje, że sprawy najczęściej kończą się orzeczeniem winy obu stron, które nie satysfakcjonuje nikogo.

To jest właśnie ta pułapka, o której warto wiedzieć zanim zdecydujesz się na tę drogę.

Kiedy orzekanie o winie może mieć sens?

Alimenty na małżonka — dwa różne scenariusze

Kwestia alimentów po rozwodzie jest bardziej złożona niż się wydaje i zależy od tego, kto i z jakiego powodu o nie wnioskuje. Warto znać oba warianty.

Scenariusz 1: Wyłączna wina drugiego małżonka — alimenty bez progu niedostatku Jeśli sąd uzna, że to wyłącznie drugi małżonek ponosi winę za rozkład pożycia, a Twoja sytuacja materialna po rozwodzie istotnie się pogorszy — nawet jeśli nie żyjesz w niedostatku — możesz żądać alimentów dla siebie. Taki obowiązek alimentacyjny winnego małżonka może trwać nawet dożywotnio, chyba że wejdziesz w nowy związek małżeński. To konkretna, wymierna korzyść finansowa. I jedyna, którą prawo wiąże bezpośrednio z orzeczeniem wyłącznej winy.

Scenariusz 2: Rozwód bez orzekania o winie lub wina obustronna — alimenty możliwe, ale pod warunkiem niedostatku Jeśli żadne z Was nie zostało uznane za wyłącznie winne — albo zdecydowałaś_eś się na rozwód bez orzekania o winie — alimenty na siebie nadal są możliwe, ale wyłącznie gdy znajdziesz się w niedostatku. To wyższy próg niż samo pogorszenie sytuacji materialnej. Obowiązek ten wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Sąd może przedłużyć ten termin w wyjątkowych okolicznościach, ale nie jest to regułą. Jeśli przez kilka lat po rozstaniu Twoja sytuacja finansowa stopniowo się pogarsza, okno na żądanie alimentów może się zamknąć.

Podział majątku — czy wina ma znaczenie?

Bezpośrednio — nie. Podział majątku co do zasady odbywa się po równo, bez względu na to, kto był winny rozkładu pożycia.

Ale jest istotny wyjątek. Jeśli jeden z małżonków trwonił majątek wspólny — przepuszczał środki w sposób rażący i sprzeczny z interesem rodziny, np. na hazard, uzależnienia, finansowanie związku pozamałżeńskiego — sąd może uwzględnić to przy ustalaniu udziałów w majątku wspólnym. Możliwe jest żądanie ustalenia nierównych udziałów na podstawie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Wina w wyroku rozwodowym nie jest tu technicznie wymagana — ale udowodnienie trwonienia majątku często idzie w parze z tymi samymi dowodami, które przedstawiasz w postępowaniu o winę. Warto planować oba wątki razem.

Władza rodzicielska i kontakty z dziećmi — naganne zachowanie jako argument

To drugi obszar, w którym udowodnione naganne zachowanie małżonka może mieć realne konsekwencje — i który często jest ważniejszy niż kwestia alimentów.

Jeśli postępowanie drugiego rodzica destrukcyjnie wpływało na dzieci — angażował je w konflikt małżeński, podważał Twój autorytet jako rodzica, zaniedbywał je lub narażał na przemoc — sąd może ograniczyć jego władzę rodzicielską, zmienić zasady kontaktów albo w skrajnych przypadkach pozbawić go tej władzy.

Orzeczenie winy samo w sobie nie ogranicza automatycznie władzy rodzicielskiej — sąd rozpatruje te kwestie przez pryzmat dobra dziecka. Ale udokumentowane zachowania, które doprowadziły do orzeczenia winy, mogą być tymi samymi dowodami, które przemawiają za ograniczeniem praw rodzicielskich. Innymi słowy: jeśli zbierasz dowody na winę, zbieraj je też pod kątem postępowania dotyczącego dzieci.

Kwestia osobista

Czasem orzeczenie winy jest potrzebne, żeby zamknąć pewien etap i wejść w nowe życie z formalnym potwierdzeniem tego, co się wydarzyło. To jest Twoja decyzja i rozumiem jej wagę — zanim jednak ją podejmiesz, warto znać realia sądowe.

Kiedy lepiej odpuścić?

Czas

Rozwód bez orzekania o winie można zamknąć na jednej rozprawie — w Poznaniu, przy aktualnym obłożeniu sądu, często w kilka miesięcy. Sprawa o winę trwa latami — dwa, trzy, czasem cztery — w zależności od liczby świadków i kolejki w sądzie.

Koszty

Więcej terminów rozpraw to wyższe koszty — honoraria prawników, koszty przesłuchania świadków, ewentualnych opinii biegłych. Do tego dochodzi czas, którego nie odzyskasz.

Prywatność

Sąd będzie musiał zbadać każdy aspekt Waszego życia. Będą przesłuchiwani Wasi rodzice, przyjaciele, sąsiedzi. Każda wiadomość, e-mail czy zdjęcie może stać się elementem postępowania.

Dzieci

To najważniejszy argument. Sędzia Ewa Ważny wskazywała wprost, że rozwód z orzekaniem o winie pogarsza sytuację małoletnich, skłóca całe rodziny zaangażowane w proces jako świadkowie i uniemożliwia wypracowanie porozumienia rodzicielskiego. Przedłużająca się procedura wzmaga konflikt między rodzicami i uniemożliwia szybkie uregulowanie sytuacji prawnej dziecka.

W sprawach rodzinnych widzę to regularnie: im dłuższy i bardziej konfliktowy proces, tym trudniej potem zbudować funkcjonujący model wspólnego rodzicielstwa.

Pułapka „wspólnej winy"

To najczęstszy scenariusz w polskich sądach — i tu leży największe ryzyko.

Ty wykazujesz zdradę, on wykazuje, że przez ostatnie trzy lata nadużywałaś_eś alkoholu albo byłaś_eś nieobecna_y w związku. Efekt? Sąd orzeka winę obu stron.

W polskim prawie wina przy rozwodzie jest zero-jedynkowa — albo wyłączna, albo obopólna. Nie ma winy w 90% i 10%. Jeden nieprzemyślany SMS wysłany w złości może wystarczyć, żebyś i Ty znalazła_znalazł się po stronie winnych. Wynik: wina obu stron. Tracisz prawo do alimentów bez progu niedostatku, o które przez dwa lata prowadziłaś_eś postępowanie. Zostajesz z wynikiem, który nikogo nie satysfakcjonuje, i z poniesionym kosztem sprawy.

Trzy pytania, które warto sobie zadać

Zanim złożysz pozew z wnioskiem o orzeczenie winy:

1. Czy różnica w naszych zarobkach jest na tyle duża, że alimenty bez progu niedostatku realnie zmienią mój standard życia? Jeśli zarabiacie podobnie — finansowy zysk z orzeczenia wyłącznej winy może być minimalny w stosunku do kosztu sprawy.
2. Czy mam twarde dowody, które nie pozostawiają wątpliwości co do wyłącznej winy? Sąd potrzebuje dowodów wykluczających jakikolwiek Twój udział w rozkładzie pożycia. To rzadka sytuacja.
3. Czy mam zasoby — czasowe i psychiczne — by przez najbliższe dwa lata opowiadać obcym osobom o najgorszych momentach małżeństwa? To realne pytanie, nie retoryczne.

Warto wiedzieć — zmiany w prawie

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego przygotowała projekt likwidacji orzekania o winie w polskim prawie rozwodowym. Zmienione mają zostać też zasady alimentacji po rozwodzie — nacisk ma być kładziony na zasady współżycia społecznego, a celem ma być ochrona ekonomicznie słabszego małżonka, którego sytuacja majątkowa po rozwodzie pogorszy się, w szczególności na skutek przyjętego w czasie małżeństwa podziału ról. Planowane jest sześciomiesięczne vacatio legis.

Warto mieć to na uwadze przy podejmowaniu decyzji — szczególnie jeśli Twoja sprawa jest dopiero na początku i rozważasz składanie pozwu w Poznaniu lub innym mieście.

Podsumowanie

Orzekanie o winie ma sens w kilku konkretnych sytuacjach: gdy różnica zarobków jest znaczna i zależy Ci na alimentach bez progu niedostatku, gdy jeden z małżonków trwonił majątek wspólny, albo gdy jego zachowanie wobec dzieci wymaga formalnego udokumentowania na potrzeby postępowania o władzę rodzicielską. We wszystkich innych przypadkach warto rozważyć, czy energia zainwestowana w tę drogę nie przyniesie Ci więcej spokoju skierowana na szybkie zamknięcie sprawy i nowy początek.

Adwokat Angelika Zarzycka — Poznań. Prawo rodzinne, rozwody, alimenty.

Źródło: „Wina w rozwodzie przechodzi do lamusa – jest projekt", prawo.pl, 26.06.2025 (Patrycja Rojek-Socha). Wypowiedzi sędzi Ewy Ważny oraz informacje o projekcie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego pochodzą z tego materiału.

Zobacz również: → Pomoc prawna - Prawo rodzinne