Stalking i uporczywe nękanie — kiedy to przestępstwo i co zrobić, gdy nikt tego nie traktuje poważnie

Czas czytania: ok. 8 minut

Dwadzieścia nieodebranych połączeń dziennie. Wiadomości z nowych numerów po każdym zablokowaniu. Samochód pod domem. Komentarze pod każdym zdjęciem. Pytania zadawane Twoim znajomym. Każda z tych rzeczy z osobna brzmi jak drobiazg, o którym niezręcznie opowiadać. Razem składają się na sytuację, w której przestajesz normalnie funkcjonować.

I w tym właśnie tkwi problem: pojedyncze zdarzenie zwykle nie robi wrażenia na nikim poza Tobą. Prawo patrzy na to inaczej, bo istotą tego przestępstwa jest właśnie powtarzalność.

Co mówi przepis (art. 190a Kodeksu karnego)?

Zgodnie z art. 190a § 1 KK: kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Trzy elementy tego przepisu decydują o kwalifikacji prawnej:

1. Uporczywe nękanie. Sądy rozumieją przez to wielokrotne, powtarzające się zachowania: różne naprzykrzające się czynności, których celem jest udręczenie, utrapienie lub niepokojenie. Jedno zdarzenie nie wystarczy — kluczowy jest ciąg zachowań.
2. Skutek. Musi powstać uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotne naruszenie prywatności. Słowo „uzasadnione” oznacza ocenę obiektywną — czy przeciętna osoba w takich warunkach czułaby to samo.
3. Krąg osób. Przestępstwem jest również nękanie osoby najbliższej pokrzywdzonemu (np. nagabywanie matki lub dziecka, by wywrzeć presję na Tobie).

Ważne: przepis nie wymaga, by sprawca formułował bezpośrednie groźby. Nie musi paść ani jedno wulgarne czy grożące słowo — wystarczy sama uporczywość naruszania granic.

Dlaczego te sprawy tak często padają na starcie?

Najczęstsze zdanie, z jakim przychodzą klienci: „byłam na policji i powiedziano mi, że nic się nie da zrobić”. Zwykle wynika to ze sposobu zgłoszenia:

• Zgłoszenie pojedynczego incydentu: osoba opowiada o ostatnim, najbardziej bolesnym telefonie czy wizycie. Z takiego opisu funkcjonariusz nie widzi uporczywości.
• Brak zabezpieczonego materiału: ogólne stwierdzenie „dzwonił dziesiątki razy” nie wystarczy w protokole przesłuchania — potrzebny jest wykaz połączeń i zrzuty ekranu.

Jak dokumentować nękanie, żeby miało moc dowodową?

1. Prowadź dziennik zdarzeń: data, godzina, dokładny opis sytuacji, świadkowie. Taka chronologia jest fundamentem sprawy.
2. Zabezpieczaj zrzuty ekranu i wiadomości: z widoczną datą, godziną i pełnym numerem telefonu lub profilem. Wiadomości głosowe eksportuj do plików audio.
3. Pobierz bilingi od operatora: wykaz połączeń przychodzących z kilku miesięcy obrazuje intensywność kontaktu.
4. Zabezpiecz nagrania z monitoringu: jeśli sprawca pojawia się pod domem lub miejscem pracy, pamiętaj, że monitoring bywa nadpisywany po kilkunastu dniach.
5. Zbieraj dowody skutków: wizyty lekarskie, zwolnienia, dokumentacja od psychologa czy psychiatry potwierdzająca stany lękowe lub bezsenność.

Zasada bezpieczeństwa: nie kasuj nieprzyjemnych wiadomości — każda usunięta treść to usunięty dowód w sądzie.

Co zrobić w razie odmowy wszczęcia lub umorzenia śledztwa?

Odmowa policji lub prokuratury nie zamyka drogi. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub o jego umorzeniu przysługuje zażalenie do sądu.

W zażaleniu wykazuje się, że organy ścigania oceniły zdarzenia wybiórczo zamiast całościowo, oraz wskazuje się dowody, które pominięto.

Gdy sprawa trafia do sądu, warto złożyć oświadczenie o działaniu jako oskarżyciel posiłkowy. O tym, jakie uprawnienia daje status strony i jak dochodzić zadośćuczynienia, piszę we wpisie naprawienie szkody w sprawie karnej.

Zabezpieczenie bezpieczeństwa w trakcie postępowania

Nie trzeba czekać na wyrok, by uzyskać spokój. Prokurator lub sąd mogą zastosować środki zapobiegawcze:

• zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego na określoną odległość,
• zakaz kontaktowania się w jakiejkolwiek formie.

Gdy osoba nękająca wspólnie zamieszkuje z pokrzywdzonym, równolegle stosuje się procedurę opisaną we wpisie nakaz opuszczenia mieszkania przy przemocy domowej.

Jeśli natomiast otrzymałeś wezwanie w charakterze procesowym i chcesz poznać swoje uprawnienia, sprawdź wpis wezwanie na przesłuchanie: świadek czy podejrzany.

Pomoc prawna w sprawach o stalking w Poznaniu

W mojej kancelarii w Poznaniu oraz online reprezentuję osoby doznające nękania: porządkujemy materiał dowodowy, przygotowujemy zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, składamy zażalenia na odmowy wszczęcia dochodzenia oraz wnioskujemy o środki ochrony i zadośćuczynienie finansowe.

Zasady konsultacji znajdziesz w cenniku.

Najczęściej zadawane pytania

Od ilu zdarzeń zachowanie staje się przestępstwem? Kodeks nie określa minimalnej liczby. Liczy się powtarzalność, natarczywość i wywołanie u pokrzywdzonego poczucia zagrożenia lub istotnego naruszenia prywatności.

Czy muszę najpierw oficjalnie zakazać kontaktu? Nie jest to warunek ustawowy, ale wysłanie jasnego komunikatu (np. SMS: „nie życzę sobie żadnego kontaktu”) i zablokowanie numeru ułatwia udowodnienie, że każdy kolejny kontakt był działaniem wbrew Twojej woli.

Były partner twierdzi, że wydzwania wyłącznie w sprawach dziecka — co wtedy? Kontakt rodzicielski ma swoje granice. Nocne telefony, obraźliwe wiadomości i dziesiątki prób połączeń dziennie wykraczają poza uzasadniony kontakt rodzicielski i mogą stanowić stalking.

Czy mogę żądać zadośćuczynienia finansowego za stalking? Tak. W procesie karnym można złożyć wniosek z art. 46 KK o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę niemajątkową (stres, lęki, konieczność zmiany trybu życia).