Mediacja rodzinna — czy sąd może Cię do niej zmusić?

Czas czytania: ok. 5 minut

Dostajesz postanowienie z sądu: sprawa zostaje skierowana do mediacji. Pojawia się pytanie — czy muszę tam iść? Co się stanie, jeśli odmówię? Czy sąd może mnie do tego zmusić?

Jako adwokatka i mediatorka w Poznaniu słyszę to pytanie regularnie — szczególnie w sprawach rodzinnych, gdzie emocje są żywe, a perspektywa rozmowy z drugą stroną bywa trudna do zaakceptowania. Odpowiedź prawna jest krótka, ale to, co z nią zrobisz, ma realny wpływ na przebieg Twojej sprawy.

Mediacja jest dobrowolna — zawsze

Sąd nie może Cię zmusić do mediacji. Mediacja w polskim prawie opiera się na bezwzględnej zasadzie dobrowolności. Nie możesz zostać ukarana_y grzywną ani żadną inną sankcją za to, że odmówisz wzięcia w niej udziału.

Nie można Cię też zmusić do podpisania ugody, z którą się nie zgadzasz. Mediator nie jest sędzią — nie wydaje wyroków i nie narzuca rozwiązań.

Skoro dobrowolna, to po co „skierowanie"?

W sprawach rodzinnych polskie sądy mają obowiązek badać, czy istnieje szansa na ugodowe załatwienie sporu. Skierowanie stron do mediacji to dla sędziego standardowa czynność procesowa — sąd wychodzi z założenia, że w kwestiach takich jak opieka nad dziećmi czy alimenty, to rodzice powinni wypracować zasady funkcjonowania, nie system sprawiedliwości.

Postanowienie o skierowaniu do mediacji to zaproszenie do rozmowy przy wsparciu bezstronnego specjalisty. Sąd wyznacza mediatora i daje stronom określony czas — zazwyczaj do 3 miesięcy — na próbę porozumienia.

Co się stanie, jeśli odmówisz?

Masz prawo złożyć oświadczenie, że nie wyrażasz zgody na mediację — zazwyczaj w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Złożenie takiego oświadczenia kończy temat mediacji, a sprawa wraca na standardowe tory rozpraw sądowych.

Bezpośrednich kar za odmowę nie ma. Ale warto spojrzeć na to strategicznie:

Koszty sądowe: Kodeks postępowania cywilnego pozwala sądowi obciążyć kosztami procesu stronę, która postępuje w sposób nieuzasadniony — a do tego może zaliczać się odmowa udziału w mediacji bez racjonalnego powodu.

Odbiór przez sędziego: W sprawach dotyczących dzieci sądy bardzo uważnie oceniają postawę rodziców. Kategoryczna odmowa jakichkolwiek prób rozmowy może być odebrana jako brak woli do współpracy dla dobra dziecka.

Warto rozważyć przynajmniej jedno, wstępne spotkanie informacyjne z mediatorem — nawet jeśli jesteś sceptycznie nastawiona_y. Pójście na mediację nie oznacza zgody na warunki drugiej strony. Pokazuje jednak sądowi, że szukasz konstruktywnych rozwiązań.

Zmiany w prawie — obowiązkowe spotkania informacyjne

Warto wiedzieć, że prawo rodzinne jest w trakcie istotnych zmian. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego pracuje nad projektem, który ma wprowadzić obowiązkowe spotkania informacyjne przed rozwodem — choć samo spotkanie informacyjne to jeszcze nie mediacja.

To pokazuje wyraźny kierunek: ustawodawca będzie coraz mocniej wymagał od małżonków próby polubownego uregulowania spraw, zanim uruchomiona zostanie pełna procedura sądowa. O planowanych zmianach pisałam szerzej w analizie dotyczącej orzekania o winie.

Kiedy mediacja ma sens, a kiedy nie?

Skierowanie z sądu to jedno — Ty musisz ocenić, czy rozmowa w Twojej konkretnej sytuacji ma sens. Mediacja nie zadziała tam, gdzie była przemoc, gdzie jedna strona działa w złej wierze albo gdzie potrzebujesz pilnego zabezpieczenia sądowego.

Więcej o tym, kiedy mediacja realnie pomaga, a kiedy właściwszą drogą jest postępowanie sądowe, przeczytasz w poprzednich wpisach z tego cyklu:

→ Czym różni się mediacja od sądu?

→ Kiedy mediacja działa, a kiedy nie jest dobrą opcją?

Adwokat i mediatorka Angelika Zarzycka — Poznań. Mediacje rodzinne, cywilne i karne.