Czas czytania: ok. 8 minut

Kontakt się urywa. Bliska osoba nie wraca do domu, a Ty dowiadujesz się, że została zatrzymana. W takiej chwili emocje są złym doradcą. Jako adwokatka w Poznaniu wielokrotnie wchodziłam do sprawy w tych pierwszych, kluczowych godzinach, gdy decydują się pierwsze kroki w postępowaniu karnym. To, co wydarzy się w ciągu pierwszych 48 godzin, często ma znaczenie dla przebiegu całej sprawy.

Spokojnie. Ten przewodnik przygotowałam dla Ciebie i dla osoby zatrzymanej, żebyście wiedzieli dokładnie co robić, jakie macie prawa i jak nie pogorszyć sytuacji.

Zatrzymanie a aresztowanie: to NIE to samo

W mowie potocznej te pojęcia są używane zamiennie, ale w prawie karnym to dwie różne sytuacje. Zrozumienie tej różnicy pozwoli Ci ocenić powagę sytuacji i podjąć odpowiednie kroki.

Zatrzymanie (tzw. 48 godzin): krótkotrwałe pozbawienie wolności przez Policję lub inne służby (np. CBA, CBŚP). Może trwać maksymalnie 48 godzin. Jeśli w tym czasie prokurator nie skieruje do sądu wniosku o tymczasowe aresztowanie, zatrzymany musi zostać zwolniony. Jeśli wniosek wpłynie, sąd ma kolejne 24 godziny na decyzję. Łącznie: maksymalnie 72 godziny.
Tymczasowe aresztowanie: najsurowszy środek zapobiegawczy. Nie stosuje go Policja ani prokurator: wyłącznie sąd na wniosek prokuratora. Aresztowanie następuje w formie izolacji w Areszcie Śledczym i standardowo stosuje się je na okres do 3 miesięcy, z możliwością dalszego przedłużania.

Co policja może, a czego nie może przy zatrzymaniu?

Zatrzymanie musi mieć podstawę prawną. Policja może zatrzymać osobę, jeśli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się lub zatarcia śladów.

Przy zatrzymaniu funkcjonariusze mają obowiązek:

podać przyczynę zatrzymania,
poinformować o przysługujących prawach (często przez wręczenie karty z pouczeniem: należy ją dokładnie przeczytać przed podpisaniem),
sporządzić protokół zatrzymania (kopia musi trafić do rąk własnych zatrzymanego).

Czego policja nie może: zmuszać do przyznania się do winy przemocą fizyczną ani psychiczną. Nie może też prowadzić przesłuchań pod pozorem „rozpytania" bez obecności obrońcy, jeśli osoba zatrzymana wyraźnie zażądała kontaktu z adwokatem.

Twoje prawa w pierwszych 48 godzinach

To jest praktyczna instrukcja. Jeśli jesteś osobą bliską zatrzymanego, dopilnuj, żeby te prawa zostały wyegzekwowane od samego początku.

Prawo do milczenia To najważniejsze uprawnienie procesowe. Zatrzymany ma prawo odmówić składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania bez podawania przyczyny. Praktyczna zasada: „Będę składać wyjaśnienia po konsultacji z moją adwokatką". To jedyne zdanie, które powinno paść podczas pierwszego kontaktu ze służbami. Każde wypowiedziane słowo, nawet w radiowozie, może stać się elementem materiału dowodowego.

Prawo do adwokata Zatrzymany ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem i bezpośredniej rozmowy w warunkach zapewniających poufność. Jeśli szukasz pomocy dla bliskiej osoby, możesz samodzielnie ustanowić dla niej obrońcę. Po otrzymaniu upoważnienia od rodziny jadę bezpośrednio na komisariat, żeby wziąć udział w czynnościach i ustalić linię obrony jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem.

Prawo do powiadomienia bliskich Policja na żądanie zatrzymanego musi niezwłocznie zawiadomić wskazaną osobę najbliższą. Jeśli kontakt się urwał i nikt do Ciebie nie zadzwonił, może to oznaczać błąd proceduralny lub trwające czynności, podczas których zatrzymany nie ma dostępu do telefonu.

Co zrobić, a czego absolutnie NIE robić?

Co zrobić: perspektywa rodziny:

Ustal miejsce pobytu: zadzwoń do jednostki Policji właściwej dla miejsca zatrzymania. Zapytaj o PDOZ (Pomieszczenie dla Osób Zatrzymanych).
Ustal prokuratora: dowiedz się, która prokuratura nadzoruje sprawę. To tam zapadają decyzje o ewentualnym wniosku o areszt.
Ustanów obrońcę: im szybciej adwokat wejdzie do sprawy, tym mniejsze ryzyko popełnienia błędów przez zatrzymanego.

Czego NIE robić: perspektywa zatrzymanego:

Nie podpisuj niczego bez przeczytania: sprawdzaj, czy w protokole nie dopisano słów, których nie wypowiedziałeś.
Nie ufaj obietnicom: zapewnienia typu „przyznaj się, a puścimy Cię wolno" to technika śledcza. O zwolnieniu decyduje wyłącznie prokurator lub sąd.
Nie rozmawiaj o sprawie w celi: nawet w celach przejściowych możesz napotkać osoby współpracujące ze służbami.

Kiedy zatrzymanie jest bezprawne?

Na każde zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu. Można w nim kwestionować:

zasadność: czy w ogóle istniały powody do zatrzymania?
legalność: czy dopełniono wszystkich procedur?
prawidłowość: czy sposób zatrzymania był adekwatny do sytuacji?

Uznanie zatrzymania za bezzasadne otwiera drogę do dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa.

Widmo tymczasowego aresztowania: co dalej?

Jeśli prokurator uzna, że zachodzi ryzyko mataczenia lub ucieczki, w ciągu 48 godzin skieruje wniosek o tymczasowe aresztowanie. Wtedy odbywa się posiedzenie aresztowe w sądzie.

Na tym etapie reprezentuję Twoją bliską osobę i dążę do zastosowania wolnościowych środków zapobiegawczych, takich jak:

dozór policji,
poręczenie majątkowe (kaucja),
zakaz opuszczania kraju.

Izolacja w areszcie to poważna ingerencja w życie zawodowe i rodzinne. Dlatego posiedzenie aresztowe to jeden z kluczowych momentów w sprawie karnej.

Jak wygląda moja pomoc?

Interwencja przy zatrzymaniu: działam szybko, jadę na miejsce, pilnuję przestrzegania praw zatrzymanego i kontaktuję się z rodziną.
Reprezentacja na posiedzeniu aresztowym: dążę do zastosowania środków wolnościowych.
Prowadzenie sprawy: od etapu przygotowawczego przez rozprawy informuję Cię o każdym kroku.

Aktualne stawki konsultacji oraz interwencji przy zatrzymaniu (Poznań i okolice) znajdziesz na stronie cennika. W sprawach pilnych (gdy bliska osoba jest na komisariacie) kontakt jest dostępny szybciej niż przez standardową rezerwację konsultacji.

Koniecznie zapoznaj się z artykułem na temat tego ile kosztuje adwokat w sprawie karnej oraz zobacz pełną ofertę z zakresu prawa karnego.

Adwokat Angelika Zarzycka - Poznań. Prawo karne, obrona przy zatrzymaniu.

Zatrzymanie przez policję — Twoje prawa krok po kroku